Του Δρ. Πέτρο Τζεφέρη, Γενικό Διευθυντή  Ορυκτών Πρώτων Υλών Υπ. Περιβάλλοντος και Ενέργειας (Υπ. Εν)

και του Δρ. Δημήτρη Μπίτζιο, Γεωλόγο – Κοιτασματολόγο, π. Διευθυντή Κοιτασματολογίας ΙΓΜΕ (νυν ΕΑΓΜΕ)

Ένα πρόσφατο επετειακό πόνημα,(Εικ.1) υπό την αιγίδα του Δήμου Λαυρεωτικής, σε μορφή ebook με τίτλο: Η «ΑΡΓΥΡΙΤΙΣ ΓΗ» ΤΟΥ ΛΑΥΡΙΟΥ ΚΑΙ Η «ΕΝ ΣΑΛΑΜΙΝΙ» ΝΙΚΗΦΟΡΙΑ. Η ΛΑΥΡΕΩΤΙΚΗ ΑΛΛΟΤΕ ΚΑΙ ΤΩΡΑ, σηματοδοτεί την καθοριστική συνεισφορά του ορυκτού πλούτου της Λαυρεωτικής γης στην ιστορική και περίλαμπρη Νίκη της Ναυμαχίας της Σαλαμίνας και αργότερα  στη στήριξη της πρώτης βαριάς βιομηχανίας του νεοσύστατου Ελληνικού κράτους του 19ον αιώνα. Παράλληλα, μέσα  από το βιβλίο αυτό, αναδεικνύεται η μοναδική παγκοσμίως υλική και άυλη πολιτιστική κληρονομιά που αποτελεί  σήμερα πρόκληση για αξιοποίηση από τις σύγχρονες γενιές.

Το 2024 που ανακηρύχθηκε ως έτος Ορυκτών Πόρων και προώθησης των Ορυκτών Πρώτων Υλών (ΟΠΥ) στον τόπο μας, θα πρέπει να έχει ως φωτεινό οδηγό την ιστορική παρακαταθήκη του μεταλλευτικού Λαυρίου.

 

Εικόνα 1: Εξώφυλλο: Μεταλλευτική στοά στην Καμάριζα  Λαυρίου  19ου-20ου αι. Οπισθόφυλλο: Ομοίωμα Τριήρους ΟΛΥΜΠΙΑΣ 5ου αι. π.Χ.

 

Άξιο θαυμασμού είναι ότι ο μέγας Αισχύλος στο δημιούργημα του  “Πέρσαι”,  αναδεικνύει την αξία των αργυρούχων μεταλλείων του Λαυρίου ως “θησαυρού χθονός”, όπως μας φανερώνει ο διάλογος μεταξύ της βασίλισσας των Περσών, συζύγου του Δαρείου, Άτοσσας και του χορού. Συγκεκριμένα ο κορυφαίος του Χορού των γερόντων λίγο πριν ο αγγελιαφόρος των Περσών αναγγείλει το θλιβερό νέο της ήττας του Ξέρξη στη Σαλαμίνα, απευθύνεται στην  Άτοσσα, για τους πόρους των Ελλήνων, με τη φράση:“…ἀργύρου πηγή τις αὐτοῖς ἐστι, θησαυρὸς  χθονός” (Πέρσαι, στ. 238). Δηλαδή «Μια ασημένια φλέβα στα σπλάχνα της γης έχουν θησαυρό», προφανώς υπονοώντας τα αργυρομολυβδούχα μεταλλεία της Μαρώνειας του αρχαίου Λαυρίου (πιθανόν της σημερινής Καμάριζας).

Τοιουτοτρόπως, ο αρχαίος τραγικός, συνδέει ευθέως την Ελληνική νίκη στη Σαλαμίνα (480 π.Χ.) με το μεταλλευτικό πλούτο, η “ἀργυρῑτις γñ”,  του  αρχαίου  Λαυρίου. Ευτυχής συγκυρία ήταν η παρουσία την εποχή εκείνη  του διορατικού  Θεμιστοκλή,  που αξιοποιώντας την “πρόσοδο” από τον παραγόμενο άργυρο (Εικ. 2), προχώρησε  στην ναυπήγηση ενός ισχυρού αξιόμαχου στόλου από Τριήρεις, “τα ξύλινα τείχη”, χάρη στον οποίο νίκησε στη Ναυμαχία της Σαλαμίνας τον Περσικό, διασώζοντας, έτσι τις πανανθρώπινες αξίες της Δημοκρατίας και της Ελευθερίας, που αποτέλεσαν εν συνεχεία την παρακαταθήκη στη θεμελίωση του σύγχρονου Ευρωπαϊκού Πολιτισμού.

 Εικόνα 2: Ο  ακανθίτης (Ag2S) καλύπτει αυτοφυή Άργυρο συρματοειδούς μορφής. Μεταλλευτική Στοά “80” Πλάκα. FOV 4mm .  

 

Η θεματολογία του πρωτότυπου αυτού βιβλίου των 318 σελίδων, δεν περιορίζεται μόνον στην  προαναφερθείσα ιστορική συμβολή  του αρχαίου μεταλλευτικού Λαυρίου αλλά επεκτείνεται σε ένα ευρύτερο θεματικό πεδίο. Περιλαμβάνει ένα σπονδυλωτό σύνολο από ενδιαφέροντα  17 άρθρα,  που ανταποκρίνονται στο συνδυασμό των δύο θεματικών αξόνων του τίτλου  και τα οποία  συντάχθηκαν από 29 έγκριτους διακεκριμένους και έμπειρους Έλληνες και ξένους, ερευνητές και μελετητές της Λαυρεωτικής. Τα άρθρα αυτά  ομαδοποιούνται σε διακριτές  θεματικές γνωστικές  ενότητες  όπως: Γεωλογία – Ορυκτολογία, Ιστορία, Αρχαιολογία, Αρχαία και Νεότερη υλική και άυλη Μεταλλευτική κληρονομιά, Πολιτιστική και Βιομηχανική κληρονομιά  και οι οποίες αντιστοιχούν στο πολυεπίπεδο χαρακτήρα του γεω-μεταλλευτικού Λαυρίου, αποτελώντας  ένα μοναδικό συγκριτικό πλεονέκτημα.

Διατρέχοντας τις σελίδες του βιβλίου ο αναγνώστης έχει την ευκαιρία να ανιχνεύσει τις γεωλογικές συνθήκες που συνέβαλαν στην δημιουργία των -παγκόσμιας  κλάσης -αργυρομολυβδούχων  κοιτασμάτων, να θαυμάσει τα διεθνώς αναγνωρισμένα  σπάνια χαρακτηριστικά (TL) ορυκτά,  που εντοπίστηκαν  για  πρώτη φορά στη Λαυρεωτική και που  κοσμούν τα σημαντικότερα ορυκτολογικά μουσεία του κόσμου, να κατανοήσει την επιρροή της ιστορικής Λαυρεωτικής  στα θρησκευτικά έθιμα και κοινωνικά δρώμενα της Αθηναϊκής πολιτείας. Το ταξίδι συνεχίζεται στα εντυπωσιακά αρχαιο- μεταλλευτικά και μεταλλουργικά μνημεία (Εικ. 3), ενώ μας δίνεται η ευκαιρία να εμβαθύνουμε στο πρωτοποριακό μεταλλευτικό νομικό πλαίσιο της αρχαίας εποχής ,  που  υιοθετήθηκε  σε αρκετά σημεία από τη σύγχρονη νομοθεσία του δυτικού κόσμου.

 

Εικόνα 3. Στάδια κατεργασίας του εξορυχθέντος αργυρούχου μεταλλεύματος των αρχαίων μεταλλευτών Λαυρίου με σκοπό την παραγωγή μετάλλων Ag και Pb .

 

Στη συνέχεια ο  αναγνώστης  έρχεται σε  μία πρωτόγνωρη εικονική επαφή με τα άδυτα της  υπόγειας Λαυρεωτικής των  αρχαίων και νεότερων χρόνων  με συνολικό μήκος μεταλλευτικών  στοών  αρκετών  εκατοντάδων χιλιομέτρων,  έναν  πρωτοφανή άθλο ιδιαίτερα των αρχαίων μεταλλωρύχων.

Όμως το ταξίδι δεν τελειώνει εδώ, συνεχίζεται με μία “περιήγηση” στη νεοκλασική πόλη του Λαυρίου, τις μεταλλευτικές εγκαταστάσεις του 19ου αι. και τα εμβληματικά  βιομηχανικά κτίρια της πρώην Γαλλικής Εταιρείας,   που σήμερα   συγκροτούν το Τεχνολογικό Πολιτιστικό Πάρκο Λαυρίου (Τ.Π.Π.Λ.)  (Εικ. 4), υλοποιώντας  ένα αξιοθαύμαστο έργο επανάχρησης των εγκαταστάσεων  για τη στέγαση ερευνητικών  φορέων  ανάπτυξης καινοτόμων πεδίων υψηλής  τεχνολογίας.

Εικόνα 4: Στο  χώρο του Τεχνολογικού Πολιτιστικού Πάρκου, το βιομηχανικό κτίριο επίπλευσης μεταλλεύματος των αρχών του 20ου αι., σήμερα αίθουσα πολλαπλών χρήσεων.

 

Ο αναγνώστης  μπορεί επίσης  να  “βιώσει”, μέσα από αυθεντικές αφηγήσεις, τις επικρατούσες  εργασιακές  συνθήκες  και διαβίωσης των μεταλλωρύχων και των οικογενειών τους  κατά τις πρώτες δεκαετίες του 20ου αι., ενώ ένα σημαντικό άρθρο πραγματεύεται τη διαχρονική σύνδεση, της μεταλλευτικής και πολιτιστικής δραστηριότητας που φαίνεται  να σχετίζεται  με την  πηγαία “δίψα” των  αρχαίων  καθώς  και των νεότερων μεταλλωρύχων  για “ζωή”  όταν έβγαιναν έξω στο φως.

Παρόλο που εδώ και χρόνια σταμάτησε κάθε μεταλλευτική και μεταλλουργική δραστηριότητα,  εντούτοις δεν γράφτηκε ο επίλογος. Νέες προοπτικές διανοίγονται για  το μεταλλευτικό Λαύριο/Λαυρεωτική,  που μετουσιώνεται  σε έναν πολιτιστικό “θησαυρό”, με στόχο  να  συμβάλει στην οικονομική ανάπτυξη του τόπου με νέες δράσεις και βιώσιμα τουριστικά ”προϊόντα”. Στην προσπάθεια αυτή έρχεται να συμβάλει καθοριστικά και η πρόσφατη ένταξη της Λαυρεωτικής στο Διεθνές Δίκτυο των Γεωπάρκων της  UNESCO.

Η επιστημονική επιμέλεια και ο συντονισμός της έκδοσης, υλοποιήθηκε από τους Δρ. Μηχανικό Μεταλλείων – Μεταλλουργό Πέτρο Τζεφέρη Γενικό Διευθυντή ΥΠΕΝ και Δρ. Γεωλόγο- Κοιτασματολόγο Δημήτρη Μπίτζιο π. Διευθυντή Κοιτασματολογίας ΙΓΜΕ (νυν ΕΑΓΜΕ).

 

Ο σύνδεσμος του βιβλίου είναι : https://www.lavreotiki.gr/epeteiaki-ekdosi-dimoy/